ข้าวสังข์หยด เมืองพัทลุง

ชื่อพันธุ์

สังข์หยดพัทลุง (Sang Yod Phattalung)

ชื่อวิทยาศาสตร์ 

Oryza sativa L.  

ชื่อวงศ์

Gramineae

ชนิด

ข้าวเจ้า

ประวัติพันธุ์

เป็นพันธุ์ข้าวพื้นเมืองที่ปลูกดั้งเดิมในจังหวัดพัทลุง ในฤดูนาปี พ.ศ. 2531/32 ได้เริ่มคัดเลือกพันธุ์สังข์หยด (KGTC82239) จากแหล่งเก็บ ตำบลท่ามะเดื่อ อำเภอบางแก้ว จังหวัดพัทลุง หนึ่งในสามแหล่งของข้าวสังข์หยดในจังหวัด ซึ่งมีความแปรปรวนในลักษณะทางพันธุกรรมของประชากรที่เก็บ  ศูนย์วิจัยข้าวพัทลุงคัดเลือกได้สายพันธุ์บริสุทธิ์ มีความสูงของลำต้นสม่ำเสมอ เก็บเกี่ยวได้พร้อมกัน มีคุณภาพเมล็ดดี สม่ำเสมอ  โดยคัดเลือกแบบหมู่ (mass selection) ในลักษณะดังกล่าวจำนวน 4 ชั่วอายุ จนได้สายพันธุ์สังข์หยด (KGTC82239-2) เป็นสายพันธุ์บริสุทธิ์ เมื่อ พ.ศ. 2543 มีลักษณะดีกว่าสายพันธุ์เดิมในลักษณะความสม่ำเสมอในการสุกแก่

การรับรองพันธุ์

คณะกรรมการบริหารกรมวิชาการเกษตร มีมติให้เป็นพันธุ์แนะนำ ชื่อ สังข์หยดพัทลุง เมื่อวันที่ 23 เมษายน 2550

ลักษณะประจำพันธุ์

เป็นข้าวเจ้าไวต่อช่วงแสงอ่อน

อายุเก็บเกี่ยวประมาณวันที่ 10 กุมภาพันธ์  เมื่อปลูกตามฤดูนาปีภาคใต้ (ปักดำกลางเดือนกันยายน)

ทรงกอตั้ง ใบเขียว

เมล็ดข้าวเปลือกสีฟาง ข้าวซ้อมมือมีสีแดงปนสีขาว ข้าวจากรวงเดียวกัน

เมื่อขัดสีแล้วบางเมล็ดมีสีขาวใส แต่ส่วนใหญ่มีลักษณะขาวขุ่น

ระยะพักตัวของเมล็ดพันธุ์ประมาณ 8 สัปดาห์

เมล็ดข้าวเปลือก ยาว x กว้าง x หนา = 9.3 x 2.1 x 1.7 มิลลิเมตร   

เมล็ดข้าวกล้องมีสีแดง ยาว x กว้าง x หนา = 6.7 x 1.8 x 1.6 มิลลิเมตร

ปริมาณอมิโลสต่ำ (15±2 %)

ผลผลิต

เฉลี่ย 330  กิโลกรัมต่อไร่

ลักษณะเด่น

มีเยื่อหุ้มเมล็ดสีแดง ข้าวกล้องเมื่อหุงสุกนุ่มเล็กน้อย  ส่วนข้าวซ้อมมือเมื่อหุงสุกนุ่ม

มีคุณค่าทางโภชนาการสูง จากตัวอย่างข้าวกล้อง 100 กรัม มีปริมาณไนอาซิน (Niacin) 6.46 มิลลิกรัม ใยอาหาร 4.81 กรัม และธาตุเหล็ก0.52 มิลลิกรัม

ข้อควรระวัง

ไม่ต้านทานโรคไหม้

ไม่ควรปลูกใกล้เคียงกับแปลงปลูกข้าวขาว และควรแยกเก็บเมล็ดพันธุ์ไว้โดยเฉพาะ

พื้นที่แนะนำ

พื้นที่ปลูกข้าวนาปี จังหวัดพัทลุง

อ้างอิงข้อมูล พันธุ์ข้าว (2559). สังข์หยดพัทลุง (Sang Yod Phattalung). 18 มิถุนายน 2562, จากเว็บไซต์ : http://www.ricethailand.go.th/rkb3/title-index.php-file=content.php&id=93.htm

ประวัติความเป็นมา

ข้าวสังข์หยดเป็นพันธุข้าวพื้นเมือง เป็นพันธุ์ข้าวเฉพาะถิ่นมีแหล่งปลูกดั้งเดิม อยู่ในจังหวัดพัทลุง ปลูกกันมานานไม่ต่ำกว่า 100 ปี มีลักษณะพิเศษ คือ ข้าวกล้องมีสีแดงเข้ม นิยมบริโภคในรูปแบบข้าวซ้อมมือ จมูกข้าว เป็นข้าวที่มีคุณค่าทางอาหารสูง พันธุ์ข้าวสังข์หยดถูกเก็บรักษาไว้โดยวัฒนธรรมและภูมิปัญญาของชาวเมือง พัทลุง ตลอดระยะเวลายาวนาน จากหลักฐานการรวบรวมพันธุ์ในท้องถิ่นต่าง ๆ ทั่วประเทศ ตามโครงการบำรุงพันธ์ข้าว เมื่อ พ.ศ. 2493 โดยกองบำรุงรักษาพันธุ์ กรมการค้าข้าว กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ ปรากฏว่า ชื่อข้าวสังข์หยดเป็น 1 ใน 11 ตัวอย่างพันธุ์ข้าวพื้นเมือง ที่เก็บรวบรวมจากอำเภอเมืองพัทลุง ซึ่งปรากฏใน Locality ที่ 81

ต่อมาในปี 2525 ได้มีการเก็บรวบรวมพันธุ์ข้าวพื้นเมืองอีกครั้ง ศูนย์วิจัยข้าวพัทลุงเก็บรวบรวมพันธุ์ข่าวได้ 1997 พันธุ์ พันธุ์ข้าวสังข์หยด (KGTC 82039) เป็นตัวอย่างพันธุ์ที่เก็บรวบรวมจากแหล่งปลูกที่ตำบลท่ามะเดื่อ อำเภอบางแก้ว จังหวัดพัทลุง เป็นหนึ่งในจำนวนตัวอย่างที่ได้เก็บรวบรวม หลังจากนั้นในปี 2530 มี การปรับปรุงพันธุ์โดยเลือกพันธุ์ข้าวแบบหมู่ (Mass Selection) จนได้สายพันธุ์ข้าวสังข์หยดที่ดี มีความสม่ำเสมอตามลักษณะประจำพันธุ์ คือ มีลักษณะเมล็ดเรียวยาว อายุเบา ปริมาณ อมิโลสต่ำ ข้าวสารมีสีขาวขุ่น ข้าวกล้องมีเยื่อหุ้มเมล็ดสีขาวปนแดงจาง ๆ จนถึงแดงเข้ม เมื่อหุงสุกใหม่ ๆ จะมีความนุ่มมาก และยังคงนุ่มอยู่เมื่อเย็นตัวลง

ในปี 2549 ข้าวสังข์หยดพัทลุง ได้รับคำประกาศรับรองให้เป็นสินค้าสิ่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์ (ข้าว GI) ตามพระราชบัญญัติคุ้มครองสิ่งบงชี้ทางภูมิศาสตร์ พ.ศ. 2546 โดยใช้ชื่อว่า ข้าวสังข์หยดเมืองพัทลุงตั้งแต่วันที่ 23 มิถุนายน 2549 นับเป็นข้าว จี ไอ พันธุ์แรกของประเทศไทย จากเหตุผลดังกล่าว จึงทำให้เกิดการแปรรูปข้าวสังข์หยดในรูปแบบของการซ้อมมือเพื่อจำหน่ายใน ชุมชน และจังหวัดใกล้เคียง จนเป็นที่ได้รับความนิยมอย่างมาก ทำให้ปริมาณของสินค้าไม่เพียงพอกับความต้องการของตลาด ตลอดจนไม่มีการควบคุมและพัฒนาคุณภาพให้ได้มาตรฐาน ทั้งการบรรจุภัณฑ์ และการพัฒนารูปแบบเพื่อเพิ่มมูลค่าให้กับสินค้า

อ้างอิงข้อมูล : จังหวัดพัทลุง (2556). ข้าวสังข์หยด. 18 มิถุนายน 2562, จากเว็บไซต์ : http://www.phatthalung.go.th/otop/detail/6

คุณค่าทางโภชนาการ

  • มีวิตามินบีสูง วิตามินบี1 ช่วยป้องกันโรคเหน็บชาและโรคอัมพฤกได้ วิตามินบี2 ช่วยในการป้องกันโรคปากนกกระจอก
  • มีปริมาณสังกะสีสูงที่สุด และให้พลังงานต่ำที่สุด
  • สารสีแดงเป็นรงควัตถุประเภทฟลาโวนอยด์ชนิดมีสารแอนโทไซยานินอยู่ในเยื่อชั้นนอกของข้าวมีคุณสมบัติในการต้านอนุมูลอิสระได้ดี ชะลอความชรา และลดความเสี่ยงการเป็นโรคต่างๆ เช่น ป้องกันโรคหัวใจ และโรคระบบภูมิคุ้มกันทำงานผิดปกติ
  • สารต้านอนุมูลอิสระ พวก oryzanol เป็นกลุ่มวิตามินอี ในกลุ่มโทโคฟีรอล กลุ่มโทโคไตรอีนอลและสารแกมมา-โอริซานอล(Gamma Oryzanol) เป็นสารที่พบในเยื่อหุ้มเมล็ดข้าวเท่านั้น ช่วยชะลอความชรา
  • สาร Gamma Amino Butyric Acid (GABA) ช่วยลดอัตราเสี่ยงของการเป็นมะเร็ง
  • มีฤทธิ์ในการลดระดับคอเลสเตอรอลตัวที่เลว LDL และเพิ่มปริมาณคอเลสเตอรอลตัวที่ดี HDL ในเลือดและไตรกลีเซอไรด์ ทำให้ลดการตีบตันของหลอดเลือด เพิ่มการไหลเวียนของโลหิต
  • มีสารไนอะซินสูง ช่วยในเรื่องของระบบประสาทและผิวหนัง
  • มีสารแคลเซียมและฟอสฟอรัส ช่วยในการป้องกันโรคกระดูกเสื่อม
  • มีฤทธิ์ในการลดความเครียด
  • รักษาอาการผิดปกติของสตรีวัยทอง

อ้างอิงข้อมูล : ข้าวสังข์หยด เมืองพัทลุง (2559). คุณค่าทางโภชนาการ. 18 มิถุนายน 2562, จากเว็บไซต์ : https://www.thairicedb.com/rice-detail.php?id=1

ที่มาผลิตภัณฑ์ข้าวสังข์หยดสหกรณ์เครดิตยูเนี่ยนเคหะรัษฎาภูเก็ต จำกัด

            สืบเนื่องจากในปี 2557 สหกรณ์เครดิตยูเนี่ยนเคหะรัษฎาภูเก็ต จำกัด เล็งเห็นว่า จังหวัดพัทลุง เป็นจังหวัดที่มีความอุดมสมบูรณ์ เป็นแหล่งอู่ข้าว อู่น้ำที่สำคัญของภาคใต้ สมาชิกส่วนใหญ่มีอาชีพทำสวน ทำนา เป็นหลัก จึงเห็นสมควรสนับสนุนสมาชิกที่มีอาชีพทำนา ให้ผลิตข้าวสังข์หยด ซึ่งเป็นข้าวที่ปลูกได้เฉพาะในพื้นที่จังหวัดพัทลุง

            ลักษณะเด่นของข้าวสังข์หยดจะมีเมล็ดสีขาวปนสีแดงจาง ๆ จนถึงสีแดงเข้ม เมื่อข้าวหุงสุกมีความนุ่ม ข้าวสังข์หยดนอกจากมีความนุ่มอร่อยแล้วยังให้คุณค่าทางอาหารสูงกว่าข้าวชนิดอื่นๆ เหมาะสำหรับผู้ที่รักษ์สุขภาพ และในปัจจุบันมีกลุ่มคนรักษ์สุขภาพเพิ่มมากขึ้น เริ่มมองหาอาหารที่มีประโยชน์ต่อสุขภาพ มาบริโภคในชีวิตประจำวัน  ข้าวสังข์หยดจึงเป็นข้าวอันดับต้น ๆ ของข้าวเพื่อสุขภาพ ที่คนให้ความสนใจ

            หลังจากนั้น สหกรณ์เครดิตยูเนี่ยนเคหะรัษฎาภูเก็ต จำกัด สาขาพัทลุง จึงได้รวมกลุ่มสมาชิกที่มีอาชีพทำนามาเพาะปลูกข้าวพันธุ์สังข์หยด โดยใช้ชื่อว่า  กลุ่มอนุรักษ์ท้องนาเกษตรอินทรีย์ บ้านโคกทรายผ่องเมื่อวันที่ 20 กันยายน 2557 มีคณะกรรมการดำเนินการและที่ปรึกษาทั้งหมด 10 คน มีผู้มาสมัครเข้าร่วมโครงการ 15 ราย พื้นที่ทำนา 105 ไร่ โดยได้รับเงินสนับสนุนจาก สหกรณ์เครดิตยูเนี่ยนเคหะรัษฎาภูเก็ต จำกัด จำนวน 500,000.-(ห้าแสนบาทถ้วน) กำหนดให้สมาชิกทำนาปลูกข้าวสังข์หยดพัทลุงเป็นหลัก ตามนโยบายสหกรณ์ฯ โดยใช้ปุ๋ยอินทรีย์ชีวภาพ สหกรณ์ฯ ให้การสนับสนุนเรื่องค่าใช้จ่ายในการผลิต เบื้องต้น ถึงเวลาเก็บเกี่ยวสหกรณ์ฯ เป็นผู้รับซื้อผลผลิตจากสมาชิก โดยผลผลิตที่ได้สหกรณ์ฯจะนำไปแปรรูปเป็น ข้าวซ้อมมือ ข้าวกล้อง ที่วิสาหกิจชุมชนบ้านเขากลาง อำเภอควนขนุน จังหวัดพัทลุง และนำมาจำหน่ายให้กับผู้ที่สนใจต่อไป

สนใจสั่งซื้อผลิตภัณฑ์

สหกรณ์เครดิตยูเนี่ยนเคหะรัษฎาภูเก็ต จำกัด 

เลขที่ 68/901 ม.7 ต.รัษฎา อ.เมือง จ.ภูเก็ต 83000 โทร. 076-338 555 , 062-645 6985

สหกรณ์เครดิตยูเนี่ยนเคหะรัษฎาภูเก็ต จำกัด สาขาพัทลุง บ้านโคกทรายผ่อง

เลขที่ 305 ม.3 ต.ควนขนุน อ.ควนขนุน จ.พัทลุง 93110 โทร. 081-6180285 , 089-6907682